Tajemnice z La Salette

Na początek

Dziewiętnastego września 1846 roku, w środku rozmowy na alpejskiej hali, Piękna Pani przekazała każdemu z dwojga dzieci osobną tajemnicę. Maksymin nie zauważył nawet, że głos się ściszył, a mimo to Melania nie usłyszała ani słowa — i odwrotnie. Przez pięć lat oboje milczeli, choć proponowano im za to pieniądze, a Maksyminowi podobno nawet zamek z parkiem.

Dziś, po stu osiemdziesięciu latach, w polskim internecie krąży kilka tekstów przedstawianych jako „tajemnica z La Salette" — najczęściej w towarzystwie zapowiedzi rychłego końca świata i oskarżeń pod adresem duchowieństwa. Zgromadzenie saletynów, czyli ci, którym Kościół powierzył to orędzie, publicznie odradza ich rozpowszechnianie.

Ten artykuł nie rozstrzyga, czy tajemnice były prawdziwe. To pytanie nie należy do dziennikarza ani do serwisu internetowego. Opisuje natomiast coś, co da się ustalić: co dzieci faktycznie napisały w 1851 roku, co Melania opublikowała prawie trzydzieści lat później, dlaczego Rzym reagował siedmiokrotnie w ciągu stulecia i co znaleziono w archiwach w 1999 roku.

Kiedy w 1855 roku biskup Ginoulhiac potwierdzał uznanie objawienia, powiedział: misja pastuszków się skończyła, zaczyna się misja Kościoła.

Historia

Że dzieci coś ukrywają, wyszło na jaw przypadkiem. Podczas jednego z licznych przesłuchań Melania wymknęła się z uwagą, że Piękna Pani mówiła coś, czego ona powtórzyć nie może, bo jej zabroniono. Maksymin natychmiast dodał, że jemu również powiedziała coś osobno i również nie zamierza tego zdradzić. Tak przesłuchujący — i oni sami nawzajem — dowiedzieli się, że każde z nich nosi inną tajemnicę.

Milczeli pięć lat. W marcu 1851 roku biskup Grenoble otrzymał wiadomość, że Pius IX chce poznać treść. Dwaj księża pojechali do dzieci. Melania długo się opierała. W lipcu oboje zapisali swoje tajemnice osobno, w jednej z sal biskupstwa w Grenoble, zapieczętowali listy w obecności świadków duchownych i świeckich, a przesyłkę wysłano do Rzymu. Zachował się przy tym drobiazg ważny dowodowo: pisząc, dzieci prosiły o podpowiedź, jak zapisać trudniejsze słowa. Maksymin pytał o słowo „Pontifex", Melania o „Antychryst", „nieomylnie" i „skalana".

Papież otrzymał listy 18 lipca 1851 roku. O tekście Maksymina powiedział, że jest w nim szczerość i prostota dziecka. Po lekturze zapisu Melanii, zasmucony, stwierdził, że to plagi zagrażające Francji — ale winna jest nie ona jedna, bo Niemcy, Włochy, cała Europa zasługują na kary.

Na tym sprawa mogła się zakończyć i przez pewien czas rzeczywiście milczała. Oboje widzący zapisywali jednak swoje tajemnice jeszcze wielokrotnie, na kolejne polecenia i bez dostępu do wersji wcześniejszych. Maksymin zrobił to trzy razy między 1851 a 1853 rokiem, Melania pięć razy między 1851 a 1878. Powstał w ten sposób materiał porównawczy, który później zestawiono i skonfrontowano.

Tymczasem sprawa zaczęła dotykać polityki. Tajemnica powierzona Maksyminowi miała, według krążących wówczas przekazów, zapowiadać nieszczęśliwy koniec Napoleona III. Nowy biskup Grenoble, Ginoulhiac, uznał za konieczne napisać do ministra wyznań, by uspokoić go co do bezpodstawności tych zapowiedzi. Widzących zaczęto odsuwać, co przyczyniło się do ich późniejszego tułaczego życia.

Od 1860 roku pojawiały się publikacje. Najpierw fragmenty od osób, które dysponowały prawdopodobnie niepełnymi wersjami tekstu Melanii. W 1871 roku wyszła w Grenoble broszura z tekstem podawanym za tajemnicę Maksymina. W 1873 roku w Neapolu ukazał się tekst zawierający „tajemnicę Melanii". Wreszcie w 1879 roku sama Melania opublikowała w Lecce, za zgodą tamtejszego biskupa, obszerną relację z objawienia wraz z wersją tajemnicy dłuższą i pełniejszą od wszystkich poprzednich.

Co zawierają zapisy z 1851 roku

Zapis Maksymina jest krótki. Zaczyna się od zdania, w którym chłopiec zaznacza, że widzieli piękną Panią i że nigdy nie mówili, iż była to Matka Boża — tylko że była to piękna Pani; dodaje, że dziś sam wierzy, iż to jednak Matka Boża. Potem przytacza jej słowa: jeśli lud będzie trwał przy swoim, zapowiedziane nadejdzie prędzej; jeśli się choć trochę zmieni — nieco później.

Jedenastolatek, pisząc do papieża, zaczyna od zastrzeżenia: opisuje to, co widział, i oddziela to od interpretacji, której sam dokonał później.

Zapis Melanii jest dłuższy, ale co do istoty zbieżny z tekstem Maksymina. Zawiera zapowiedzi ciężkich zniszczeń, prześladowania Kościoła, zamachu na papieża, po nich powszechnego nawrócenia, powrotu monarchii we Francji, a następnie odstępstwa, przyjścia Antychrysta i czasów ostatecznych. Pojawia się w nim zdanie o zniszczeniu Marsylii w krótkim czasie oraz fragment o papieżu: że będą do niego strzelać, że będą chcieli go zabić, ale nic mu nie zrobią, bo Namiestnik Boży jeszcze raz zwycięży.

Pełnych tekstów obu zapisów tutaj nie przytaczamy. Powód jest prosty: w obiegu internetowym krążą różne wersje podawane za autentyczne, a redakcja tego serwisu nie ma dostępu do naukowego wydania, na podstawie którego mogłaby zweryfikować ich wierność wobec oryginału z archiwum. Pełne teksty, wraz z faksymiliami i aparatem krytycznym, opublikowali Michel Corteville oraz René Laurentin w pozycjach wymienionych w bibliografii — kto chce je poznać, powinien sięgnąć tam, a nie do stron internetowych bez wskazanego wydania.

Dlaczego wersja z 1879 roku jest odrzucana

Tekst opublikowany przez Melanię w Lecce różni się od jej własnego zapisu z 1851 roku nie szczegółem, lecz charakterem. Historycy opisują go jako mroczne proroctwo w stylistyce apokaliptycznej, połączone z gwałtownym oskarżeniem duchowieństwa. Padają w nim nazwiska osób epoki, konkretne miasta wraz z zapowiedzią ich losu, daty oraz zapowiedź głębokiego kryzysu w Kościele i narodzin Antychrysta. Zwolennicy autentyczności odczytują w tym zapowiedź dramatów XX wieku. Przeciwnicy wskazują, że tekst zawiera zbyt wiele elementów obcych i twierdzeń zaskakujących, by mógł pochodzić z tego samego źródła co relacja z 1846 roku.

Reakcja Rzymu rozłożyła się na dziesięciolecia i warto ją prześledzić dokładnie, bo w publicystyce bywa mylona.

W 1901 i 1907 roku Indeks potępił książki o tajemnicy — dzieła księdza Combe'a. Potępiono opracowania, nie samą tajemnicę.

Dwudziestego pierwszego grudnia 1915 roku Święte Oficjum wydało dekret wzywający duchownych i świeckich, by powstrzymali się od zajmowania się tym tematem i dyskutowania o nim pod jakimkolwiek pretekstem i w jakiejkolwiek formie, z odwołaniem do sankcji przewidzianych przez Leona XIII w konstytucji Officiorum ac munerum oraz przez Urbana VIII w dekrecie z 13 marca 1625 roku, wymierzonym przeciw rozpowszechniającym bez zgody ordynariusza to, co podaje się za objawienia. Dokument ogłoszono w Acta Apostolicae Sedis, rocznik VII (1915), na stronie 594. Przewidziano w nim sankcje: pozbawienie sakramentów dla świeckich, suspensę dla kapłanów. Dekret podpisał wyłącznie notariusz Świętego Oficjum, Louis Castellano, bez żadnego z kardynałów — okoliczność, na którą do dziś powołują się ci, którzy kwestionują jego moc. Siódmego lutego 1916 roku kardynał Merry del Val doprecyzował, że końcowa klauzula dekretu nie oznacza rzymskiego zatwierdzenia samego objawienia, które pozostawało zatwierdzone przez władzę diecezjalną.

W czerwcu 1922 roku ojciec A. Lépidi, dominikanin i stały asystent Kongregacji Indeksu, opatrzył imprimatur wznowienie broszury Melanii. Rok później Święte Oficjum wpisało tę publikację na Indeks ksiąg zakazanych. Decyzja zapadła na sesji generalnej 9 maja 1923 roku, dokument wydano w Pałacu Świętego Oficjum nazajutrz, a tego samego dnia zatwierdził ją Pius XI podczas zwyczajnej audiencji. Kardynałowie, jak głosi tekst dekretu, proskrybowali i potępili broszurę wydaną przez Société Saint-Augustin, nakazując wycofanie egzemplarzy z rąk wiernych. Dokument ogłoszono w Acta Apostolicae Sedis, rocznik XV (1923), na stronie 287, ze zniekształconą datą objawienia: 1845 zamiast 1846. Ta usterka stała się podstawą wieloletniego sporu o to, co właściwie zostało potępione — wydanie Lépidiego czy krążąca równolegle przeróbka.

Potępiono zatem konkretną publikację, nie samą tajemnicę.

Spór rozstrzygnął dopiero list kardynała Pizzarda z 8 stycznia 1957 roku, skierowany do ojca Francesca Molinariego, prokuratora generalnego saletynów. Precyzuje on, że przedmiotem potępienia jest tekst tajemnicy zredagowany przez Melanię w 1879 roku i wznowiony w 1922.

Cena tego sporu była realna. Kolejni księża rozpowszechniający tajemnicę zostali objęci sankcjami kanonicznymi: ojciec Parent zawieszony przez biskupa Nantes w 1903 roku, ksiądz Sicard upomniany przez Święte Oficjum w 1910, ksiądz Rigaud zawieszony przez biskupa Limoges w 1911, ksiądz Althoffer obłożony zakazem w 1960. Najgłośniejszym propagatorem wersji Melanii był pisarz Léon Bloy, autor Celle qui pleure z 1908 roku i Vie de Mélanie z 1912.

Odnalezienie oryginałów

Przez niemal sto pięćdziesiąt lat zapisy z 1851 roku uchodziły za zaginione. Historycy nie znaleźli ich przy otwarciu Archiwum Watykańskiego. Kiedy w 1998 roku udostępniono badaczom archiwa dawnego Świętego Oficjum, do pracy nad rozprawą o objawieniu zabrał się francuski ksiądz Michel Corteville. Drugiego października 1999 roku odnalazł w nich oba dokumenty — także nieznaną dotąd tajemnicę Maksymina.

Teksty zestawiono z pozostałymi redakcjami i publikacjami. Corteville obronił na ich podstawie rozprawę doktorską na papieskim uniwersytecie w Rzymie i opublikował wyniki, a René Laurentin — jeden z najpoważniejszych mariologów swojego pokolenia — wydał z nim wspólnie osobne opracowanie. Sam Laurentin ocenił, że odkrycie zamyka półtora wieku niepewności i sporów oraz pozwala bliżej określić sens i wartość orędzia z La Salette.

Stanowisko Kościoła dzisiaj

Kościół nigdy oficjalnie nie ogłosił treści tajemnic i nie uczynił z nich elementu przesłania, które zatwierdził w 1851 roku. Zatwierdzone zostało orędzie publiczne — to o pracy w niedzielę, bluźnierstwach, poście, głodzie i obietnicy obfitości po nawróceniu.

Polska prowincja saletynów wydała w tej sprawie oświadczenie. Stwierdza w nim, że tak zwana tajemnica Melanii, propagowana głównie w internecie, nigdy nie została oficjalnie opublikowana ani skomentowana przez Stolicę Apostolską, i że zgromadzenie czuje się odpowiedzialne za jej nierozpowszechnianie ze względu na apokaliptyczny styl tekstu. Zwraca przy tym uwagę na rzecz łatwą do przeoczenia: propagatorzy tajemnicy Melanii praktycznie nigdy nie wspominają ani o tajemnicy powierzonej Maksyminowi, ani o samym orędziu, które Maryja poleciła ogłosić całemu swojemu ludowi.

Piątego września 2006 roku ordynariusz Grenoble, biskup Guy de Kerimel, przypomniał, że świadkowie objawień pozostają poddani autorytetowi pasterzy Kościoła.

Warto na koniec powtórzyć zasadę ogólną, obowiązującą przy każdym objawieniu prywatnym. Nawet uznane, nie należą one do depozytu wiary i nie domagają się wiary Bożej. Uznanie La Salette oznacza, że wierni mogą przyjąć wydarzenie z 1846 roku bez obawy błędu. Nie oznacza, że mają obowiązek przyjmować którąkolwiek z krążących wersji tajemnicy.

Najczęstsze pytania

Czy Kościół ogłosił treść tajemnic z La Salette?

Nie. Zapisy przekazano Piusowi IX w 1851 roku, ale Stolica Apostolska nigdy ich oficjalnie nie opublikowała ani nie skomentowała. Wersje krążące w druku i w internecie pochodzą z późniejszych publikacji widzących albo z osób trzecich.

Czy tajemnica z La Salette została potępiona?

Potępiona została konkretna publikacja: tekst zredagowany przez Melanię w 1879 roku i wznowiony w 1922. Przesądza o tym list kardynała Pizzarda z 8 stycznia 1957 roku. Dekret Świętego Oficjum z 21 grudnia 1915 roku nie potępiał tekstu, lecz wzywał do powstrzymania się od zajmowania się tematem.

Czym różni się zapis z 1851 roku od wersji z 1879?

Zapis z 1851 roku jest krótszy i prostszy. Wersja z 1879 jest znacznie obszerniejsza, utrzymana w stylistyce apokaliptycznej i zawiera gwałtowne oskarżenia pod adresem duchowieństwa, nazwiska osób epoki oraz konkretne daty. To ta druga wersja jest przedmiotem potępienia.

Czy tajemnica Maksymina istnieje?

Tak, i to jest najsłabiej znany element tej historii. Maksymin otrzymał własną, odrębną tajemnicę i zapisał ją dla papieża w 1851 roku. Jej tekst odnaleziono dopiero w 1999 roku. Propagatorzy tajemnicy Melanii praktycznie o niej nie wspominają.

Kto odnalazł oryginalne zapisy?

Francuski ksiądz Michel Corteville, 2 października 1999 roku, w archiwach Kongregacji Nauki Wiary, przy okazji pracy nad rozprawą doktorską. Wyniki opublikował wspólnie z mariologiem René Laurentinem.

Czy trzeba wierzyć w tajemnice z La Salette?

Nie. Objawienia prywatne, także uznane przez Kościół, nie należą do depozytu wiary i nie wymagają wiary Bożej. Zatwierdzone w 1851 roku zostało publiczne orędzie z 1846 roku, nie treść tajemnic.

Powiązane artykuły

• Objawienie w La Salette — Pełna historia wydarzenia z 19 września 1846 roku, treść zatwierdzonego orędzia i kult w Polsce.