Objawienie w La Salette

Na początek

Dziewiętnastego września 1846 roku, w sobotnie popołudnie, dwoje dzieci pasło krowy na alpejskiej hali na wysokości około tysiąca ośmiuset metrów. Miały jedenaście i niespełna piętnaście lat, pochodziły z ubogich rodzin z Corps, nie umiały czytać ani pisać, na co dzień mówiły gwarą, a francuskim posługiwały się słabo. Do kościoła trafiały rzadko, bo praca u gospodarzy nie zostawiała na to miejsca. Znały się od kilku dni.

Nie były to dzieci przygotowane na spotkanie z niebem. Nie umiały porządnie odmówić pacierza — i same to Pięknej Pani przyznały, zapytane wprost, czy dobrze się modlą.

Bóg nie wybrał do przekazania orędzia teologa, proboszcza ani gorliwej zakonnicy, lecz dwoje półanalfabetów z alpejskiej wsi, którzy nie mieli pojęcia, co się z nimi dzieje, a przez pięć następnych lat musieli powtarzać swoją relację przed komisjami, śledczymi i sceptykami. Kiedy Piękna Pani mówiła do nich po francusku, a one nie rozumiały słowa „ziemniaki", przeszła na ich gwarę. Niebo dostosowało się do dzieci.

Orędzie, które im powierzyła, nie było groźbą, choć zapowiadało głód. Było wezwaniem do powrotu — i obietnicą, że jeśli ludzie się nawrócą, kamienie zamienią się w zboże. Zostawiła je płacząc. Stąd wzięło się imię, pod którym czci się Ją do dziś: Matka Boża Płacząca, Pojednawczyni Grzeszników.

Historia

Rok 1846 był we Francji rokiem strachu. Zaraza ziemniaczana niszczyła plony od roku, głód dziesiątkował wieś, a w górskich departamentach ziemniak był podstawą wyżywienia. To nie jest tło dekoracyjne — to warunek zrozumienia całej reszty. Kiedy Piękna Pani mówiła dzieciom o psującym się zbożu i o orzechach, które zrobaczywieją, mówiła o rzeczywistości, którą ich rodziny miały przed oczami.

Tego dnia Maksymin Giraud i Melania Calvat wypasali krowy na górze Planeau powyżej wsi. Po południowej drzemce, schodząc po zwierzęta, zobaczyli w kotlinie strumyka kulę światła — jakby, jak później mówili, spadło tam słońce. W środku dostrzegli siedzącą kobietę z łokciami opartymi na kolanach i twarzą ukrytą w dłoniach. Płakała.

Wstała i przemówiła do nich po francusku: „Zbliżcie się, moje dzieci, nie bójcie się, jestem tu po to, by wam opowiedzieć wielką nowinę". Zbiegły ze zbocza i stanęły tuż przy niej. Zapamiętały strój, który potem opisywały niezależnie od siebie i zgodnie: długą, białą, miejscami świetlistą suknię, żółtawy fartuch, chustę na ramionach, koronę z róż, a na piersi krzyż z postacią Chrystusa, przy którego ramionach umieszczone były młotek i obcęgi. Członkowie komisji badawczej zastanawiali się później, skąd dzieci, które nie znały ikonografii ani katechizmu, wzięły akurat taki opis.

Mówiła o pracy w niedzielę, o bluźnierstwach, o lekceważeniu Wielkiego Postu i o tym, że na Mszę przychodzi już tylko kilka starszych kobiet. Zapowiedziała głód. Gdy w tej zapowiedzi padło francuskie słowo oznaczające ziemniaki, Melania zmieszała się, bo w ich gwarze mówiło się na nie inaczej. Piękna Pani przerwała i powtórzyła całe zdanie w narzeczu z okolic Corps. Ten drobiazg — bardziej niż cokolwiek innego — przekonywał później przesłuchujących: dzieci nie potrafiłyby wymyślić sceny, w której zjawisko poprawia samo siebie z powodu bariery językowej.

W środku rozmowy powierzyła każdemu z dzieci osobną tajemnicę, wypowiedzianą po francusku. Maksymin nie zauważył nawet, że głos się ściszył, a mimo to Melania nie usłyszała ani słowa — i odwrotnie. Potem wróciła do gwary i do obietnicy: jeśli ludzie się nawrócą, kamienie i skały zamienią się w sterty zboża, a ziemniaki same się zasadzą. Zapytała dzieci, czy dobrze się modlą. Odpowiedziały szczerze, że nie bardzo. Poleciła im modlitwę rano i wieczorem, choćby samo „Ojcze nasz" i „Zdrowaś Maryjo".

Na koniec przypomniała Maksyminowi zdarzenie z jego własnego życia, o którym nikt postronny nie mógł wiedzieć — rozmowę jego ojca z gospodarzem nad psującym się zbożem i kawałek chleba podany mu wtedy w drodze. Chłopiec przyznał, że rzeczywiście tak było, choć przed chwilą o tym nie pamiętał. Potem, już po francusku, padły słowa, które stały się dewizą całego późniejszego kultu: „A więc, moje dzieci, ogłoście to całemu mojemu ludowi". Powtórzyła je jeszcze raz, przechodząc przez strumień, nie odwracając się. Uniosła się nad ziemię i rozpłynęła w świetle. W miejscu objawienia wytrysnęło źródło, które płynie do dziś.

Relację spisano nazajutrz. Potem przyszły lata przesłuchań. Biskup Grenoble Philibert de Bruillard potraktował sprawę poważnie właśnie dlatego, że świadkowie byli niewykształceni — treść orędzia wyraźnie przerastała ich możliwości. Powołał dwie komisje, kurialną i teologiczną, złożoną z profesorów seminarium. Badanie trwało pięć lat. Dziewiętnastego września 1851 roku, w piątą rocznicę wydarzenia, biskup ogłosił orzeczenie doktrynalne: objawienie posiada w sobie wszystkie cechy prawdziwości, a wierni mają uzasadnione podstawy uznać je za niewątpliwe i pewne.

Pierwszego maja następnego roku ten sam biskup powołał do życia Zgromadzenie Misjonarzy Matki Bożej z La Salette i zarządził budowę sanktuarium na górze. Kamień węgielny położono w 1852 roku, prace ciągnęły się przez dekady w warunkach, które łatwo sobie wyobrazić na wysokości tysiąca ośmiuset metrów. Neoromańską bazylikę według projektu Alfreda Berruyera konsekrowano 20 sierpnia 1879 roku, a nazajutrz ukoronowano figurę Matki Bożej. W tym samym roku instytut uzyskał uznanie na prawie papieskim, a w 1890 roku Leon XIII zatwierdził zgromadzenie i dał mu prawo rozszerzania się na cały świat.

Maksymin i Melania żyli po objawieniu jeszcze kilkadziesiąt lat, każde własną drogą. Maksymin nie odnalazł się w żadnym obranym zajęciu i zmarł w Corps 1 marca 1875 roku; zgodnie z jego wolą jego serce złożono w sanktuarium. Melania wstąpiła do zakonu, potem go opuściła, wiele lat spędziła we Włoszech i tam zmarła 14 grudnia 1904 roku. Publikowane przez nią później wersje powierzonej jej tajemnicy wywołały w Kościele poważne zamieszanie i interwencje Rzymu. Żadne z dzieci nie zostało wyniesione na ołtarze — i to jest ważna lekcja o tym, czym uznanie objawienia jest, a czym nie jest. Kościół orzekł o wiarygodności wydarzenia z 1846 roku, nie o świętości tych, którzy je widzieli.

Znaczenie duchowe

Orędzie z La Salette ma budowę, którą łatwo źle odczytać. Zaczyna się od wyrzutu i zapowiedzi nieszczęścia, kończy obietnicą obfitości. Kto zatrzyma się na pierwszej części, wyniesie stąd katastrofizm. Kto przeczyta całość, zobaczy coś innego: ostrzeżenie jest środkiem, nie celem, a celem jest powrót.

Kościół odczytuje to objawienie jako wezwanie do pojednania — i nieprzypadkowo tytuł, pod którym Maryja jest tu czczona, brzmi Pojednawczyni Grzeszników. Płacz Pięknej Pani nie jest gestem rozpaczy ani kary. To płacz matki nad dziećmi, które idą w złą stronę, połączony z zapewnieniem, że droga powrotna wciąż stoi otworem.

Uderza też prostota wymagań. Nie padło polecenie nadzwyczajnych praktyk ani heroicznych ślubów. Padło: módlcie się rano i wieczorem, choćby krótko; nie pracujcie w niedzielę; nie bluźnijcie. To program dla ludzi zmęczonych i niewykształconych, wykonalny przez każdego.

Warto na koniec przypomnieć, o czym Kościół mówi konsekwentnie: objawienia prywatne, także uznane, nie należą do depozytu wiary i nie domagają się wiary Bożej. Uznanie La Salette znaczy tyle, że wierni mogą przyjąć to wydarzenie bez obawy błędu — nie zaś, że mają obowiązek w nie wierzyć.

Kult w Polsce

Pierwsi saletyni przybyli na ziemie polskie w 1902 roku, do Krakowa. Osiem lat później, w 1910, kupili w Dębowcu koło Jasła resztówkę majątku po austriackim ministrze Florianie Ziemiałkowskim i jeszcze tego samego roku zaczęli budowę domu zakonnego. Kaplicę poświęcono 15 września 1912 roku, a cztery dni później odprawiono w niej pierwszy odpust ku czci Matki Bożej z La Salette.

Dębowiec rozwijał się konsekwentnie przez cały XX wiek, mimo wojny i mimo zabrania klasztoru przez państwo w okresie powojennym (zwrócono go dopiero w 1992 roku). W 1929 roku wzniesiono Kalwarię Saletyńską wzorowaną na francuskiej, z drogą krzyżową i trzema figurami odtwarzającymi scenę objawienia. Kościół sanktuaryjny zbudowano w latach 1936–1939, ale konsekracji doczekał się dopiero w 1966 roku, po naprawieniu zniszczeń wojennych, z rąk biskupa Ignacego Tokarczuka.

Sercem kultu jest figura Matki Bożej Płaczącej: rzeźba wysokości stu trzydziestu centymetrów, kopia figury z La Salette, przedstawiająca Maryję siedzącą na kamieniu z twarzą ukrytą w dłoniach. Wykonał ją w 1959 roku Edward Koś według modelu profesora Franciszka Kalfasa z Krakowa. Kaplicę, w której ją umieszczono, poświęcił 18 września 1960 roku biskup Stanisław Jakiel.

Rangę sanktuarium Dębowiec otrzymał dekretem biskupa rzeszowskiego Kazimierza Górnego z 12 kwietnia 1994 roku. Dwa lata później, 15 września 1996 roku, w pięćdziesiątą rocznicę stulecia objawienia, odbyła się koronacja papieska figury; złotą koronę pobłogosławił w Rzymie Jan Paweł II, a koronacji dokonał nuncjusz apostolski. Dziś kościół nosi tytuł bazyliki mniejszej.

W środy odprawiane jest tu Nabożeństwo Nieustającej Nowenny, podczas którego odczytuje się prośby i podziękowania nadsyłane przez czcicieli z całej Polski. Główny odpust przypada w trzecią sobotę i niedzielę września. Drugim ośrodkiem saletyńskim w Polsce jest sanktuarium w Gdańsku-Sobieszewie.

Kult za granicą

Francja. Sanktuarium na górze objawienia działa nieprzerwanie od połowy XIX wieku. Pielgrzymi przychodzą nie tylko do bazyliki, lecz przede wszystkim do doliny poniżej, gdzie ustawiono figury przedstawiające kolejne etapy spotkania, oraz do źródła, które wypłynęło w 1846 roku. Wnętrze bazyliki wzbogaciły w XX wieku prace francuskiego malarza Jeana-Marie Pirota, znanego jako Arcabas.

Norwegia. W latach 1880–1892 saletynom powierzono misję w Norwegii — jedno z pierwszych zadań zgromadzenia poza Francją i świadectwo tego, jak szybko po zatwierdzeniu ruszyło ono w świat.

Ameryka Północna. Ekspansja zaczęła się w 1892 roku od Hartford w stanie Connecticut, w dużej mierze jako odpowiedź na wypędzenie zgromadzeń zakonnych z Francji przez ówczesne prawodawstwo.

Madagaskar. Saletyni dotarli tam w 1899 roku; misja madagaskarska należy do najstarszych i najtrwalszych dzieł zgromadzenia poza Europą.

Ciekawostki

• Krzyż noszony przez misjonarzy saletynów ma przy ramionach młotek i obcęgi — dokładnie tak, jak opisały dzieci krzyż na piersi Pięknej Pani. To jeden z niewielu znaków zakonnych wywiedzionych wprost z relacji świadków objawienia.
• Piękna Pani mówiła najpierw po francusku, a przeszła na miejscową gwarę dopiero wtedy, gdy dzieci nie zrozumiały słowa oznaczającego ziemniaki.
• Źródło w miejscu objawienia płynie nieprzerwanie od 1846 roku. Wcześniej w tym miejscu woda pojawiała się tylko okresowo.
• Objawienie miało miejsce w przeddzień ówczesnego święta Siedmiu Boleści Najświętszej Maryi Panny, obchodzonego wtedy w trzecią niedzielę września — zbieżność, którą zauważono dopiero później.
• Serce Maksymina Giraud, zgodnie z jego ostatnią wolą, spoczywa w sanktuarium na górze objawienia.

Najczęstsze pytania

Czy objawienie w La Salette jest uznane przez Kościół katolicki?

Tak. Uznał je biskup Grenoble Philibert de Bruillard orzeczeniem doktrynalnym z 19 września 1851 roku, po pięciu latach badań prowadzonych przez dwie komisje. Orzeczenie stwierdza, że objawienie posiada wszystkie cechy prawdziwości, a wierni mają uzasadnione podstawy uznać je za niewątpliwe i pewne.

Ile razy Matka Boża ukazała się w La Salette?

Jeden jedyny raz — 19 września 1846 roku. To odróżnia La Salette od Lourdes i Fatimy, gdzie objawienia powtarzały się wielokrotnie.

Kim byli pastuszkowie z La Salette?

Maksymin Giraud, jedenastoletni chłopiec, i Melania Calvat, niespełna piętnastoletnia dziewczyna, oboje z ubogich rodzin z Corps w Alpach Francuskich. Nie umieli czytać ani pisać i posługiwali się miejscową gwarą. Żadne z nich nie zostało beatyfikowane.

Czym są tajemnice z La Salette?

Podczas objawienia Maryja przekazała każdemu z dzieci osobną tajemnicę. Ich treść przesłano Piusowi IX, ale Kościół nigdy ich oficjalnie nie ogłosił. Wersje krążące w druku pochodzą z późniejszych publikacji widzących i nie stanowią części zatwierdzonego orędzia.

Gdzie w Polsce czci się Matkę Bożą Saletyńską?

Głównym ośrodkiem jest Dębowiec koło Jasła w diecezji rzeszowskiej, nazywany polskim La Salette, gdzie od 1996 roku znajduje się koronowana figura Matki Bożej Płaczącej. Drugim jest sanktuarium w Gdańsku-Sobieszewie.

Dlaczego Matka Boża z La Salette płacze?

Płacz jest centralnym znakiem tego objawienia i odczytuje się go jako smutek matki nad oddaleniem ludzi od Boga — połączony z obietnicą, że nawrócenie odwróci zapowiedziane nieszczęścia. Stąd tytuły: Matka Boża Płacząca i Pojednawczyni Grzeszników.

Powiązane artykuły

• Tajemnice z La Salette — Zapisy dla Piusa IX z 1851 roku, publikacja Melanii z 1879 i dekrety Świętego Oficjum.

Powiązane modlitwy

• Nowenna do Matki Bożej Saletyńskiej — 10–18 września, przed wspomnieniem 19 września.
• Nabożeństwo Nieustającej Nowenny — odprawiane w środy w sanktuarium w Dębowcu.
• Różaniec — Piękna Pani poleciła dzieciom modlitwę poranną i wieczorną, choćby najprostszą; tradycja saletyńska rozwinęła to w praktykę różańcową.