Święta Faustyna Kowalska

Na początek

Trudno o życie mniej okazałe. Niecałe trzy lata nauki w wiejskiej szkole, kilka lat służby po cudzych domach, potem klasztorna kuchnia, sklep z pieczywem, ogród i furta. Kiedy Helena Kowalska — w zakonie siostra Faustyna — umierała w Łagiewnikach w październiku 1938 roku, miała trzydzieści trzy lata, gruźlicę płuc i przewodu pokarmowego oraz sześć zwykłych zeszytów szkolnych zapisanych po obu stronach. Poza murami klasztoru nie znał jej prawie nikt.

Te zeszyty czyta dziś cały świat, a obrazu z podpisem „Jezu, ufam Tobie" nie trzeba w Polsce nikomu tłumaczyć. Droga tego orędzia nie prowadziła jednak prosto. Przez blisko dwadzieścia lat sama Stolica Apostolska ograniczała szerzenie kultu w formach przekazanych przez siostrę Faustynę. Obrazy usuwano ze świątyń. Nabożeństwa milkły.

Jest to jednak przede wszystkim opowieść o Bożym miłosierdziu i o tym, że Bóg wybiera nie tak, jak wybrałby człowiek. Do przekazania światu orędzia o swojej miłosiernej miłości nie powołał teologa, kaznodziei ani przełożonej wielkiego zgromadzenia, lecz córkę ubogich chłopów z Głogowca — bez wykształcenia, bez pozycji, przekonaną o własnej nieporadności. I jest to opowieść o zaufaniu: o tym, że życie oddane Bogu bez zastrzeżeń wydaje owoc nieproporcjonalny do ludzkich możliwości — czasem jeszcze na ziemi, czasem dopiero po jej opuszczeniu. Siostra Faustyna nie doczekała niczego z tego, co dziś widać. Umierała w przekonaniu, że jej posłannictwo nie kończy się wraz ze śmiercią, lecz dopiero się zaczyna.

Historia

Przyszła na świat 25 sierpnia 1905 roku w Głogowcu koło Świnic Warckich, jako jedno z dziesięciorga dzieci ubogiej rodziny chłopskiej. W takim domu dziecko było przede wszystkim parą rąk do pracy, więc do szkoły trafiła późno i wytrzymała w niej niecałe trzy lata. Mając szesnaście lat poszła na służbę do zamożniejszych domów — najpierw w Aleksandrowie Łódzkim, potem w Łodzi. Zachował się drobny szczegół z jej umowy o pracę: zastrzegła sobie prawo do corocznych rekolekcji i codziennego udziału we Mszy świętej. Nastoletnia służąca, która przy ustalaniu warunków upomina się nie o wolne popołudnie, lecz o Mszę — to o niej mówi więcej niż niejeden późniejszy życiorys.

Wezwanie do życia zakonnego, jak sama zapisała, odczuwała od siódmego roku życia, ale rodzice zgody nie dawali i trudno mieć im to za złe: w gospodarstwie brakowało rąk, a posagu nie było skąd wziąć. W lipcu 1924 roku — przynaglona, według jej relacji, wizją cierpiącego Chrystusa — wyjechała do Warszawy szukać miejsca w klasztorze. Nie przyjęto jej od razu. Przełożona zgromadzenia, matka Michaela Moraczewska, zgodziła się warunkowo, ale Helena musiała jeszcze przez rok pracować jako pomoc domowa, żeby zarobić na skromny posag. Do Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia przy ulicy Żytniej wstąpiła dopiero 1 sierpnia 1925 roku. Postulat odbyła w Warszawie, nowicjat w Krakowie, gdzie przy obłóczynach otrzymała imię Maria Faustyna. Pierwsze śluby złożyła 30 kwietnia 1928 roku, wieczyste — dokładnie pięć lat później.

Wszystko, co najważniejsze, zaczęło się w celi płockiego klasztoru 22 lutego 1931 roku. Zapisała, że ujrzała Chrystusa w białej szacie, z jedną ręką uniesioną w geście błogosławieństwa, drugą wskazującą na serce, z którego wychodziły dwa promienie — blady i czerwony. Usłyszała polecenie, by taki wizerunek został namalowany i opatrzony podpisem wyrażającym ufność. I tu zaczyna się kłopot, który każdy zrozumie: zakonnica bez wykształcenia, bez pieniędzy i bez znajomości nie miała pojęcia, jak takie zadanie wykonać. Przez trzy lata nie zrobiła w tej sprawie nic.

Pomoc przyszła wraz z przeniesieniem do Wilna w 1933 roku, gdzie w domu zgromadzenia na Antokolu pracowała głównie w ogrodzie. Jej spowiednikiem został tam ksiądz Michał Sopoćko, wykładowca teologii pastoralnej — człowiek ostrożny do granic. Zanim uwierzył swojej penitentce, skierował ją na badanie psychiatryczne, które przeprowadziła doktor Helena Maciejewska, i zasięgnął opinii przełożonej domu. Wyniki i opinie wypadły pomyślnie. Dopiero wtedy — jak sam później przyznawał, wiedziony raczej ciekawością niż przekonaniem — zajął się sprawą obrazu i zlecił jego wykonanie wileńskiemu malarzowi Eugeniuszowi Kazimirowskiemu. Prace trwały od stycznia do czerwca 1934 roku, a siostra Faustyna przychodziła do pracowni i poprawiała szczegóły. Gotowe dzieło jej się nie spodobało; uznała, że nie dorównuje temu, co widziała. Obraz wystawiono publicznie po raz pierwszy w kwietniu 1935 roku, w kaplicy Ostrej Bramy, w pierwszą niedzielę po Wielkanocy. Kilka miesięcy później, 13 i 14 września 1935 roku, wciąż w Wilnie, powstała koronka do Miłosierdzia Bożego — modlitwa krótka, prosta, odmawiana na zwykłym różańcu, która miała rozejść się po świecie szerzej niż cokolwiek innego z tego nabożeństwa.

Zeszyty zaczęła prowadzić w lipcu 1934 roku, na polecenie spowiedników, i pisała je w Wilnie i w Krakowie aż do czerwca 1938. Nie uważała się za pisarkę — w samym tekście skarży się, że pisać jej trudno i że nie umie jasno wyrazić tego, co przeżywa. Pisała jednak starannie: rękopis nie zawiera skreśleń ani poprawek, nawet tam, gdzie opuściła literę albo powtórzyła słowo. Równolegle robiła swoje gruźlica, rozpoznana dopiero w Wilnie. W szpitalu na krakowskim Prądniku spędziła w latach 1936–1938 łącznie ponad osiem miesięcy. Opuściła go 17 września 1938 roku, żeby umrzeć we własnej celi. Zmarła 5 października 1938 roku, przeżywszy w zgromadzeniu trzynaście lat — niecały rok przed wybuchem wojny, która rozniosła po świecie i jej współsiostry, i obrazki z podpisem „Jezu, ufam Tobie".

Dalsze dzieje potoczyły się bez niej i wbrew wszelkim rachubom. Nabożeństwo szerzyło się żywiołowo, ale w formach niekontrolowanych i w oparciu o wadliwy odpis jej zapisków: przepisująca je siostra opuściła część zdań i nie wyodrębniła słów przypisywanych Chrystusowi, przez co powstawało wrażenie, że sama Faustyna domaga się czci dla siebie. W 1958 roku Święte Oficjum wydało ocenę negatywną, a 6 marca 1959 roku ogłosiło notyfikację zakazującą rozpowszechniania obrazów i pism przedstawiających kult miłosierdzia w formach przekazanych przez siostrę Faustynę; usunięcie wizerunków już wystawionych pozostawiono roztropności biskupów. Wśród wskazywanych dziś przyczyn wymienia się także nieznajomość części dokumentów źródłowych i brak jednomyślności w polskim episkopacie. Dla ludzi, którzy modlili się przed tym obrazem od lat, musiał to być cios trudny do zniesienia.

A jednak te dwadzieścia lat ciszy okazało się czasem najbardziej owocnym. To wtedy pisma po raz pierwszy przeczytano naprawdę uważnie. W 1965 roku arcybiskup krakowski Karol Wojtyła rozpoczął proces informacyjny i zlecił profesorowi Ignacemu Różyckiemu naukową analizę Dzienniczka. Zebrany materiał pozwolił Kongregacji Nauki Wiary ogłosić w kwietniu 1978 roku nową notyfikację, uchylającą — wobec „głęboko zmienionych okoliczności" i z uwzględnieniem zdania polskich ordynariuszy — zakazy sprzed dziewiętnastu lat. Sześć miesięcy później ten sam kardynał Wojtyła został papieżem.

Potem wszystko potoczyło się już szybko: encyklika Dives in misericordia z 1980 roku, beatyfikacja 18 kwietnia 1993, zgoda Stolicy Apostolskiej na obchodzenie Święta Miłosierdzia w diecezjach polskich w 1995 i wreszcie kanonizacja 30 kwietnia 2000 roku — pierwsza kanonizacja Wielkiego Jubileuszu. Tego samego dnia Jan Paweł II ustanowił Święto Miłosierdzia Bożego dla całego Kościoła, wyznaczając je na drugą niedzielę Wielkanocy. W sierpniu 2002 roku, podczas ostatniej pielgrzymki do ojczyzny, konsekrował bazylikę w Łagiewnikach i zawierzył świat Bożemu Miłosierdziu — w tym samym miejscu, w którym sześćdziesiąt cztery lata wcześniej umarła nikomu nieznana zakonnica.

Znaczenie duchowe

Orędzie przekazane przez siostrę Faustynę nie wnosi do wiary Kościoła żadnej nowej prawdy. Miłosierdzie Boże jest obecne na kartach Pisma i stanowi trwały element nauczania. Nowe jest natomiast rozłożenie akcentów: w epoce, którą naznaczyły dwie wojny światowe i systemy totalitarne, przypomniano ze szczególną mocą, że Bóg jest przede wszystkim tym, który przebacza.

Duchowość ta opiera się na dwóch filarach. Pierwszym jest ufność — postawa wyrażona w krótkim zdaniu umieszczonym pod obrazem, będąca nie tyle deklaracją, ile warunkiem przyjęcia daru. Drugim jest czynne miłosierdzie wobec bliźniego: uczynek, słowo i modlitwa. Jan Paweł II, ogłaszając ją świętą, mówił o przekazaniu orędzia miłosierdzia nowemu tysiącleciu i o nierozłączności miłości Boga i miłości człowieka.

Warto zaznaczyć, o czym Kościół przypomina konsekwentnie: objawienia prywatne — także te uznane — nie należą do depozytu wiary i nie domagają się wiary Bożej. Kanonizacja siostry Faustyny jest orzeczeniem o świętości jej życia, nie zaś dogmatycznym zatwierdzeniem każdego zdania jej zapisków.

Kult w Polsce

Centrum kultu stanowią Kraków-Łagiewniki, gdzie znajduje się grób świętej oraz obraz Jezusa Miłosiernego pędzla Adolfa Hyły z 1944 roku — wersja, która upowszechniła się w polskich kościołach znacznie szerzej niż pierwowzór wileński. Bazylika konsekrowana w 2002 roku przyjmuje pielgrzymów z całego świata.

Drugim ważnym ośrodkiem są Świnice Warckie i sąsiedni Głogowiec — parafia chrztu i dom rodzinny świętej; działa tu sanktuarium urodzin i chrztu, a w 2007 roku Stolica Apostolska zatwierdziła jej patronat nad ziemią świnicką. Trzecim jest Łódź, miasto jej służby i duchowego przełomu, której patronką została ogłoszona w 2005 roku — decyzją, która wywołała wówczas publiczny spór w radzie miejskiej. Płock, miejsce objawienia z 1931 roku, zachowuje własny, wyraźnie zaznaczony kult.

W praktyce parafialnej najsilniej zakorzeniły się dwie formy: koronka do Miłosierdzia Bożego, odmawiana powszechnie o godzinie piętnastej, oraz Święto Miłosierdzia w drugą niedzielę Wielkanocy, poprzedzone dziewięciodniową nowenną rozpoczynającą się w Wielki Piątek.

Kult za granicą

Litwa. W Wilnie, w dawnym kościele Świętej Trójcy, mieści się Sanktuarium Miłosierdzia Bożego z oryginalnym obrazem Kazimirowskiego — dziełem, które przetrwało lata sowieckie dzięki wiernym ratującym je przed zniszczeniem. Miasto zachowuje pamięć zarówno o świętej, jak i o błogosławionym księdzu Michale Sopoćce.

Stany Zjednoczone. Marianie osiedli w Stockbridge w stanie Massachusetts w latach 1943–1944 i niemal od początku szerzyli tam orędzie przywiezione z Polski. W 1996 roku tamtejsze sanktuarium otrzymało od episkopatu Stanów Zjednoczonych tytuł narodowego sanktuarium Miłosierdzia Bożego; w Niedzielę Miłosierdzia gromadzi ono kilkanaście tysięcy pielgrzymów.

Zasięg światowy. Relikwie świętej znajdują się w tysiącach kościołów w około stu trzydziestu krajach, a Dzienniczek przełożono na kilkadziesiąt języków.

Ciekawostki

• Rękopis Dzienniczka nie zawiera ani jednego skreślenia. Nawet gdy Faustyna opuściła literę albo powtórzyła słowo, zostawiała to tak, jak wyszło. Wydania krytyczne ten stan zachowują.
• Ksiądz Sopoćko, zanim uwierzył swojej penitentce, wysłał ją na badanie psychiatryczne. Diagnoza doktor Heleny Maciejewskiej nie pozostawiła wątpliwości co do jej zdrowia psychicznego.
• Gotowy obraz Kazimirowskiego jej się nie spodobał. Zapisała, że skarżyła się na to w modlitwie i otrzymała odpowiedź, iż o wartości wizerunku nie decyduje kunszt malarza.
• Zakaz z 1959 roku nie objął jednego miejsca: w kościele w Dolinie Miłosierdzia pod Częstochową obraz pozostał w ołtarzu głównym za zgodą władz kościelnych, a przy świątyni działał ośrodek studium nad miłosierdziem Bożym.
• Zmarła w wieku 33 lat, przeżywszy w zakonie trzynaście.

Najczęstsze pytania

Kiedy św. Faustyna została kanonizowana?

Kanonizacji dokonał Jan Paweł II 30 kwietnia 2000 roku w Rzymie — była to pierwsza kanonizacja Wielkiego Jubileuszu. Beatyfikowana została siedem lat wcześniej, 18 kwietnia 1993 roku. Tego samego dnia co kanonizacja ustanowiono Święto Miłosierdzia Bożego dla całego Kościoła.

Dlaczego Kościół zakazał kultu Miłosierdzia Bożego?

Notyfikacją z 6 marca 1959 roku Święte Oficjum zakazało rozpowszechniania obrazów i pism przedstawiających kult miłosierdzia w formach przekazanych przez siostrę Faustynę. Powodem był wadliwy odpis jej zapisków, w którym opuszczono część zdań i nie wyodrębniono słów przypisywanych Chrystusowi, oraz nieznajomość części dokumentów źródłowych. Zakaz uchylono w kwietniu 1978 roku, po naukowej analizie pism.

Czym jest Dzienniczek św. Faustyny?

To zapiski prowadzone przez nią od lipca 1934 do czerwca 1938 roku w Wilnie i w Krakowie, na polecenie spowiedników. Złożyło się na nie sześć zwykłych zeszytów szkolnych. Rękopis nie zawiera skreśleń ani poprawek. Pierwsze wydanie krytyczne ukazało się w 1981 roku, a tekst przełożono na kilkadziesiąt języków.

Gdzie znajduje się grób św. Faustyny?

W Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach, gdzie zmarła 5 października 1938 roku. Tamtejszą bazylikę konsekrował Jan Paweł II w sierpniu 2002 roku podczas ostatniej pielgrzymki do ojczyzny i wtedy zawierzył świat Bożemu Miłosierdziu.

Czy św. Faustyna jest patronką Polski?

Nie. Jest patronką Łodzi, miasta swojej służby i duchowego przełomu — tytuł ten otrzymała w 2005 roku — oraz ziemi świnickiej, gdzie się urodziła i została ochrzczona, od 2007 roku.

Kto namalował obraz Jezusa Miłosiernego?

Pierwszy wizerunek namalował w 1934 roku w Wilnie Eugeniusz Kazimirowski, pod kierunkiem samej siostry Faustyny; obraz ten znajduje się dziś w wileńskim Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Znacznie szerzej rozpowszechniła się w Polsce późniejsza wersja pędzla Adolfa Hyły z 1944 roku, znajdująca się w Krakowie-Łagiewnikach.

Powiązane modlitwy

• Nowenna do św. Faustyny — 26 września – 4 października, przed wspomnieniem liturgicznym 5 października.
• Nowenna do Miłosierdzia Bożego — data ruchoma, rozpoczyna się w Wielki Piątek i prowadzi do Niedzieli Miłosierdzia.
• Koronka do Miłosierdzia Bożego — modlitwa odmawiana na zwykłym różańcu, tradycyjnie o godzinie piętnastej.
• Godzina Miłosierdzia — modlitwa o piętnastej, w porze śmierci Chrystusa.